Wat doe je als de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een privacyovertreding bij jouw organisatie constateert? Probeer je het probleem zo snel mogelijk op te lossen of ga je eerst in discussie over de bevindingen van de toezichthouder? En wat als de functionaris gegevensbescherming (FG) al eerder voor het risico heeft gewaarschuwd? Met haar nieuwe handhavingsbeleid van oktober 2026 geeft de AP meer duidelijkheid over hoe zij optreedt bij overtredingen van de AVG en andere wetgeving waarop zij toezicht houdt. Twee onderdelen springen eruit. Organisaties kunnen onder voorwaarden tot 35% boetekorting krijgen wanneer zij een overtreding erkennen. Daarnaast kan de AP bij haar handhavingsafweging rekening houden met eerdere adviezen van de FG. Vooral de keuzes die een organisatie zelf maakt, blijken daarbij van belang.
Wanneer de AP een voortdurende overtreding constateert, geldt als uitgangspunt dat deze moet worden beëindigd. Als dat nodig is, zet de AP daarvoor een van haar handhavingsinstrumenten in. Dat hoeft niet altijd een boete te zijn. Zo kan de AP een last onder dwangsom opleggen om een organisatie ertoe te bewegen een overtreding te beëindigen. Een bestuurlijke boete is juist bedoeld om een overtreding te bestraffen.
Bij de keuze voor een handhavingsinstrument kijkt de AP naar de omstandigheden van het geval. Daarbij kan zij meewegen of een organisatie de overtreding uit eigen beweging heeft beëindigd en of dat gebeurde voordat zij bekend werd met het onderzoek van de AP. Zelf ingrijpen kan dus relevant zijn, maar veegt een boete niet automatisch van tafel.
Een interessant onderdeel van het beleid is de mogelijkheid om met de AP te overleggen over het beëindigen van een overtreding. Een organisatie kan daarvoor een concreet herstelvoorstel doen, waarin zij duidelijk beschrijft hoe zij de overtreding wil beëindigen. De AP beoordeelt of dit voldoende is om de overtreding te beëindigen, maar schrijft niet voor welke maatregelen de organisatie moet nemen.
Het overleg schort de handhavingsprocedure niet op, daarom adviseert de AP om tijdig in gesprek te gaan bijvoorbeeld tijdens de zienswijzefase.
Een herstelvoorstel is geen erkenning van de overtreding, waardoor de organisatie maatregelen kan voorstellen zonder automatisch haar juridische standpunt prijs te geven.
Herstel sluit een boete niet uit, want ook wanneer de overtreding is beëindigd, kan de AP nog een bestuurlijke boete opleggen.
Daarnaast beschrijft het beleid de erkennings- en berustingsprocedure. Wanneer de AP voornemens is een boete op te leggen, kan zij een organisatie aanbieden de procedure versneld af te ronden. Daarvoor moet de organisatie de overtreding erkennen, de boete accepteren en afzien van bezwaar, beroep en hoger beroep. Ook moet zij instemmen met openbaarmaking van het boetebesluit. Sinds de invoering van de Verzamelwet gegevensbescherming is de AP overigens in beginsel al wettelijk verplicht sanctiebesluiten openbaar te maken. In ruil voor de erkenning en berusting verlaagt de AP de boete met maximaal 35%. De AP bepaalt per zaak of deze procedure mogelijk is.
Het verschil tussen beide mogelijkheden is voor organisaties interessant. Met een herstelvoorstel kun je een overtreding proberen te beëindigen zonder deze juridisch te erkennen. Bij de erkennings- en berustingsprocedure accepteer je de overtreding en de boete in ruil voor een mogelijke korting en een snellere afronding. Die korting kan aantrekkelijk zijn, maar daar staat tegenover dat je de boete niet meer kunt aanvechten. Het is daarom belangrijk om de financiële voordelen af te wegen tegen de juridische gevolgen.
Ook de positie van de FG krijgt aandacht. De AP informeert een bij haar aangemelde FG bij bepaalde handhavingsprocedures rechtstreeks en verstrekt relevante stukken. Dat betekent niet dat de FG namens de organisatie optreedt. De onafhankelijke positie blijft behouden. De FG speelt ook een rol bij het overleg over het beëindigen van een overtreding. Heeft een organisatie een FG aangesteld, dan verlangt de AP dat bij het herstelvoorstel een advies van de FG wordt gevoegd. Tijdens de consultatie werd de vraag gesteld of de AP dit wel mag verlangen, omdat de wet niet uitdrukkelijk voorschrijft dat een organisatie zo'n advies moet overleggen. De AP heeft daarop toegelicht dat zij het advies niet als een wettelijke verplichting verlangt, maar als een voorwaarde om gebruik te kunnen maken van de mogelijkheid tot overleg over herstel.
Interessanter is misschien nog wat het beleid zegt over eerdere waarschuwingen van de FG. Bij de keuze voor een handhavingsinstrument kan de AP meewegen of de FG eerder op privacyrisico's heeft gewezen en hoe de organisatie met die adviezen is omgegaan. Dat betekent niet dat ieder FG-advies verplicht moet worden opgevolgd of dat het negeren ervan automatisch tot een hogere boete leidt. Voor organisaties is het daarom verstandig om FG-adviezen en de opvolging daarvan vast te leggen. Ook wanneer een advies niet wordt opgevolgd, is het verstandig de redenen daarvoor te documenteren. Zo kan de organisatie achteraf laten zien welke afwegingen zij heeft gemaakt.
Wat opvalt aan het nieuwe beleid, is dat de eigen verantwoordelijkheid van de organisatie op verschillende momenten terugkomt. Tijdens een handhavingsprocedure moet zij zelf met een concreet herstelvoorstel komen als zij daarover met de AP in gesprek wil. Wanneer een boete dreigt, kan zij onder voorwaarden kiezen voor erkenning en een snellere afronding van de procedure. Beide mogelijkheden vragen om een bewuste afweging van de juridische gevolgen. Maar ook de periode daarvoor verdient aandacht. De AP kan immers meewegen hoe een organisatie met eerdere waarschuwingen van haar FG is omgegaan. Daarmee laat het beleid zien dat handhaving niet alleen draait om de vraag hoe een organisatie reageert wanneer de toezichthouder aanklopt. Ook de manier waarop zij daarvoor met privacyrisico's is omgegaan, kan van betekenis zijn. Een goed functionerende FG is daarbij belangrijk, maar uiteindelijk gaat het erom wat de organisatie zelf met diens adviezen doet.
Wil je weten hoe jouw organisatie haar privacycompliance kan versterken of hoe je de rol van de FG goed inricht? Wij helpen je graag verder.
Meld je nu aan voor één van de nieuwsbrieven van ICTRecht en blijf op de hoogte van onderwerpen zoals AI, contracteren, informatiebeveiliging, e-commerce, privacy, zorg & ICT en overheid.