Eerder schreven we al over het ambitieuze plan van Denemarken: burgers een naburig recht (een op auteursrecht lijkend recht) geven op hun eigen stem en gezicht om deepfakes aan te pakken. Deepfakes zijn beelden of geluidsfragmenten die zijn bewerkt door een algoritme, hierdoor lijkt het alsof iemand iets heeft gezegd of gedaan, wat in werkelijkheid nooit is gebeurd. De Europese Commissie heeft flinke kritiek geuit op het Deense wetsvoorstel. In dit blog wordt stilgestaan bij de kritiekpunten van de Europese Commissie.
Het Deense wetsvoorstel
De achtergrond van het Deense wetsvoorstel is duidelijk. Met de opkomst van generatieve AI worden mensen steeds vaker slachtoffer van schadelijke praktijken, zoals (seks)afpersing, pesten en fraude. Denemarken wil daarom in hun Auteurswet vastleggen dat natuurlijke personen een verbodsrecht kunnen uitoefenen tegen het online beschikbaar stellen van realistische digitale imitaties van persoonlijke kenmerken en uitvoeringen, zoals stem, uiterlijk of bewegingen. Degene wiens uiterlijke kenmerken worden gebruikt kunnen zich ertegen verzetten dat realistische digitale imitaties van persoonlijke kenmerken online beschikbaar worden gesteld. Zij moeten expliciet toestemming geven, waarbij de bescherming 50 jaar na het overlijden van de persoon blijft gelden. Zonder toestemming is er sprake van een inbreuk, net zoals het illegaal kopiëren van een film of liedje.
Kritiek vanuit de Europese Commissie
De Europese Commissie heeft kritiek geuit op de benadering van het Deense wetsvoorstel. De Europese Commissie start met aangeven dat verschillende lidstaten aangeven dat de problemen rond deepfakes verder gaan dan het domein van het auteursrecht. De regels die Denemarken wil gaan instellen zijn eigenlijk ook geen auteursrecht in strikte zin. Denemarken wil er wel een soort auteursrecht van maken, maar het past niet in het IE-stelsel. Het auteursrecht beschermt namelijk artistieke werken die oorspronkelijk zijn en een eigen intellectuele schepping van de auteur weerspiegelen. Stem, uiterlijk en gelijkenis vallen daar niet vanzelfsprekend onder. Uit het WIPO Auteursrechtverdrag, de WTO TRIPS-overeenkomst en de Europese rechtspraak volgt dat auteursrechtelijke bescherming zich niet uitstrekt tot ‘ideeën’, noch van toepassing is wanneer de uitdrukking van onderdelen ‘uitsluitend door hun technische functie wordt bepaald’, zonder ruimte voor creatieve vrijheid. Bovendien ligt het auteursrecht normaal bij de maker, niet bij de afgebeelde persoon. Het Deense wetvoorstel wil dit veranderen, maar het is niet logisch dat het zo zou werken. Zoals bij een foto het recht meestal bij de fotograaf ligt, niet bij de persoon op de foto, zo zijn slachtoffers van deepfakes meestal geen auteursrechthebbende op het bronmateriaal.
Nieuwe regels boven op bestaande regels
Om de Europese interne markt te bevorderen worden de nationale wetten van de Europese lidstaten op elkaar afgestemd door middel van bindende Europese regels. Dit is het beginsel van harmonisatie. De Commissie waarschuwt dat Denemarken met het wetsvoorstel de Europese regels oprekt. Begrippen als ‘making available to the public’ en ‘communication’ hebben in de Europese Unie dezelfde betekenis. Een individueel land mag dus niet zomaar besluiten dat een digitale imitatie van een stem ook onder het auteursrecht valt. Hiermee zou de eenheid van de Europese markt in gevaar komen. Daarnaast geven sommige experts aan dat het bestaande wettelijke kader (zoals het grondrecht op eerbieding van het privéleven, het Deense Wetboek van Strafrecht en de Algemene verordening gegevensbescherming) al voldoende mogelijkheden biedt om iemands persoonlijke kenmerken te beschermen. Nieuwe rechten zullen daardoor misschien weinig extra waarde toevoegen. De focus kan dan beter liggen op handhaving van de bestaande wettelijke kaders.
Te strenge filters?
Een ander kritiekpunt is de koppeling met de beruchte 'uploadfilters' (Artikel 17 DSM-richtlijn). Denemarken wilde dat online platforms, zoals TikTok en YouTube, proactief zouden gaan filteren op deze 'identiteits-inbreuken'. De Europese Commissie waarschuwt echter dat de koppeling met artikel 17 DSM-richtlijn ertoe kan leiden dat online platforms worden onderworpen aan aanvullende verplichtingen die buiten het geharmoniseerde kader vallen: die filters zijn bedoeld voor auteursrechtelijk beschermde content, niet voor het monitoren van iemands uiterlijk of stemgeluid. Dat zou platforms verplichten tot een controlerende rol die volgens de EU-regels te ver gaat.
Hoe nu verder?
De Europese Commissie geeft aan dat het Deense initiatief meer aandacht heeft gevestigd op de toenemende risico’s van de deepfakes. Het Deense initiatief is volgens de Europese Commissie een mogelijke aanwijzing voor de noodzaak om een nieuwe, EU-brede categorie van illegale content te creëren. De kanttekeningen die de Europese Commissie heeft gezet bij het wetsvoorstel zijn ook relevant voor vergelijkbare Nederlandse voorstellen, maar de 'eenvoudige' oplossing van een copyright op je eigen gezicht lijkt voorlopig van tafel.
Geïnteresseerd in andere blogs over het intellectuele eigendom? Bekijk ze hier.
