Begin dit jaar nam Alex Ennen, beleidsadviseur ICT bij SPO Utrecht, contact met ons op. Hij beschreef een situatie die we bij veel schoolbesturen tegenkomen: "We doen al best veel op het gebied van Informatiebeveiliging en Privacy, maar het blijft een ‘IT-feestje’." Herkenbaar. Bij de meeste besturen gebeurt al van alles: er ligt een privacyreglement, er zijn verwerkersovereenkomsten met leveranciers en de ICT-partner regelt de back-ups. Maar informatiebeveiliging en privacy blijven dan vaak iets van de ICT-afdeling, terwijl het normenkader vraagt om eigenaarschap van het bestuur. Hoe haal je het onderwerp uit die hoek? En weet je eigenlijk of wat je doet genoeg is? Samen met SPO Utrecht zochten we het uit. Dat begon met één concrete stap: de nulmeting.
Het IBP-normenkader (voluit: Normenkader Informatiebeveiliging en Privacy voor het Funderend Onderwijs) beschrijft welke maatregelen schoolbesturen minimaal moeten nemen om persoonsgegevens en digitale systemen goed te beschermen. Het is opgesteld door onder andere het ministerie van OCW, Kennisnet, de PO-Raad, de VO-raad en SIVON.
Het is nadrukkelijk geen algemene IT-norm. Het kader is geschreven voor de praktijk van de school: de leerlingadministratie, digitale leermiddelen, de cloudomgeving en alle leveranciers waar je van afhankelijk bent.
Het normenkader werkt met volwassenheidsniveaus van 1 tot en met 5. Op niveau 1 worden maatregelen ad hoc ingericht en is er weinig tot niets gedocumenteerd. Op niveau 3 zijn maatregelen structureel ingericht en werken ze aantoonbaar in de praktijk. Dat is het niveau dat elk schoolbestuur uiterlijk op 1 januari 2030 moet hebben bereikt. En al per 1 januari 2027 moet er een zelfevaluatie liggen, met een concreet plan van aanpak.
Geen stip op de horizon dus, maar harde deadlines. En de eerste is al over een paar weken.
Verbeteren begint met weten waar je staat. De nulmeting, ook wel zelfevaluatie of self-assessment genoemd, laat zien hoe je organisatie er nu voor staat ten opzichte van de normen uit het IBP-normenkader.
Bij SPO Utrecht is de nulmeting gezamenlijk uitgevoerd. Norm voor norm keken we wat er al geregeld is, hoe goed dat is geborgd en of het ook aantoonbaar is vastgelegd. Dat leverde per domein een helder beeld op: van organisatie en risicobeheer tot dataclassificatie, leveranciersmanagement en privacybeleid.
Dat overzicht was verhelderend. Er bleek meer geregeld dan gedacht. Tegelijk werd zichtbaar waar de echte gaten zaten en welke onderwerpen voorrang verdienden.
"De nulmeting gaf ons eindelijk een compleet overzicht. We wisten wat er al stond, maar ook waar we echt aan de slag moesten. Dat inzicht was de basis voor alles wat daarna volgde." - Alex Ennen, Beleidsadviseur ICT bij SPO Utrecht
Een nulmeting is waardevol, maar pas echt nuttig als er iets mee gebeurt. Op basis van de uitkomsten is er samen met SPO Utrecht een meerjarenplan opgesteld dat stap voor stap toewerkt naar volwassenheidsniveau 3 in 2030.
Als ruggengraat gebruikten we het Groeipad van het IBP-normenkader. Dat bestaat uit vijf fasen: van het neerzetten van de basis (fase 1) tot het verder optimaliseren van processen (fase 5). Zo pak je de grootste risico's eerst aan en bouw je daarna beheerst verder.
Dit plan is niet achter een bureau bedacht. Het is gebouwd op de uitkomsten van de nulmeting, op de situatie van SPO Utrecht en op wat het normenkader concreet van een schoolbestuur verwacht.
2030 voelt misschien nog ver weg, zeker nu alle aandacht naar 2027 gaat. Maar niveau 3 haal je niet met een eindsprint. Het vraagt om structureel werk, naast alles wat er in het onderwijs al op je bord ligt.
Wie nu begint, heeft drie voordelen:
Je hoeft niet alles tegelijk. Het Groeipad is juist bedoeld om gefaseerd en beheerst te werken.
Je zet de stap die per 1 januari 2027 verplicht is: weten waar je staat, met een plan van aanpak. Ben je daar nog niet mee bezig, dan is dit het moment.
Je houdt ruimte om bij te sturen. Wie vroeg begint, kan zonder tijdsdruk aanpassen. Wie wacht, maakt het zichzelf onnodig moeilijk.
Intussen wachten cyberaanvallen en datalekken niet op een deadline. Een ransomware-aanval die de leerlingadministratie platlegt of een datalek met leerlinggegevens raakt direct het onderwijs en het vertrouwen van ouders. De risico's zijn er nu al. Het normenkader helpt je om ze beheersbaar te maken.
Wat bij SPO Utrecht werkte, werkt ook op andere plekken. Of je nu een groot bestuur bent met meerdere scholen of een eenpitter: een nulmeting geeft inzicht, een meerjarenplan geeft richting.
ICTRecht helpt schoolbesturen in elke fase:
Nulmeting of zelfevaluatie: we brengen in kaart waar je staat ten opzichte van alle normen uit het IBP-normenkader
Gap-analyse: we zetten je huidige situatie naast niveau 3 en maken zichtbaar wat er nog moet gebeuren
Meerjarenplan: samen stellen we een concreet plan op, afgestemd op jouw organisatie en het Groeipad
Begeleiding bij de uitvoering: van beleidsdocumenten tot technische en organisatorische maatregelen
Onafhankelijke beoordeling: een objectief beeld van hoe ver je bent met het normenkader, voor toezicht en verantwoording, bijvoorbeeld in je jaarverslag
Wil je weten waar jouw schoolbestuur staat en hoe je stap voor stap naar niveau 3 werkt? Bekijk hoe ICTRecht jouw schoolbestuur ondersteunt:
Ouders laten inzageverzoeken en klachten steeds vaker door AI opstellen. Het gevolg? Lange veeleisende brieven en eindeloze vervolgcorrespondentie.
In het webinar op 14 januari 2027 laat Arnoud Engelfriet, Chief Knowledge Officer bij ICTRrecht, met praktijkvoorbeelden zien hoe scholen zulke verzoeken juridisch correct en beheersbaar afhandelen. Hij bespreekt ook de klachten die daar vaak bij komen, bijvoorbeeld over een gesprek met een leraar of de aanpak van een conflict.
Inschrijven voor dit webinar kan via deze link.
Over de auteur — Pim Wilbers is consultant informatiebeveiliging bij ICTRecht. Hij begeleidt schoolbesturen bij de invoering van het IBP-normenkader, van nulmeting tot meerjarenplan.
Meld je nu aan voor één van de nieuwsbrieven van ICTRecht en blijf op de hoogte van onderwerpen zoals AI, contracteren, informatiebeveiliging, e-commerce, privacy, zorg & ICT en overheid.