AI-slop

Niet iedere lange of AI-gegenereerde brief is AI-slop. De inhoud kan terecht en juridisch relevant zijn. Het probleem ontstaat wanneer het moeilijk wordt om de werkelijke vraag te onderscheiden van alle aanvullende tekst en argumentatie.

Detecteren of AI is gebruikt, is niet echt mogelijk. Vaak zijn er aanwijzingen, zoals een opvallend formele schrijfstijl, lange opsommingen van wetsartikelen, juridische argumenten die weinig met de eigenlijke klacht te maken hebben, niet-bestaande rechtspraak of vervolgbrieven die binnen enkele minuten uitgebreid reageren op ieder onderdeel van je antwoord. Geen van deze kenmerken bewijst op zichzelf dat AI is gebruikt. Maar belangrijker: ook als dit vast zou staan, is dat geen argument de brief terzijde te leggen of anders te behandelen.

AI is erg goed in het structureren en samenvatten van zulke teksten. Maar een inzage- of verwijderverzoek bevat vrijwel altijd persoonsgegevens en soms zeer gevoelige informatie: medische gegevens, informatie over kinderen, arbeidsconflicten, klachten of beschuldigingen. Die kun je niet zomaar in een willekeurige AI-dienst plakken.

Controleer daarom eerst welke AI-omgeving je gebruikt en onder welke voorwaarden. Worden ingevoerde gegevens gebruikt om modellen te trainen? Wie kan er bij de prompts en bestanden? Is er een verwerkersovereenkomst en zijn eventuele doorgiften buiten de EER juridisch correct geregeld? En past het gebruik bij je eigen beveiligings- en privacybeleid?

Ook met een goedgekeurde omgeving blijft menselijke controle nodig. Een model kan helpen om een lange brief te ontleden en een eerste antwoord op te stellen, maar het mag niet ongemerkt beslissen dat een verzoek buitensporig is of dat bepaalde gegevens niet hoeven te worden verstrekt. 

AI kan prima helpen tegen AI, maar niet door het probleem door te schuiven naar de eerste chatbot die beschikbaar is. De verzoeker mag zijn medisch dossier misschien in een gratis chatbot plakken; dat betekent niet dat de zorginstelling hetzelfde mag doen.

Je hebt één maand na ontvangst om te reageren (artikel 12 lid 3 AVG) op een verzoek. Is een verzoek complex, of krijg je er veel tegelijk? Dan mag je met maximaal twee maanden verlengen. Let op: dat moet je de betrokkene wel binnen die eerste maand laten weten, inclusief de reden. Stilzwijgend uitlopen telt niet als verlengen.

Besluit je om (een deel van) het verzoek niet uit te voeren? Ook dan meld je dat binnen een maand, met de reden en de mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) of naar de rechter te stappen (artikel 12 lid 4 AVG).

Het niet (tijdig of volledig) afhandelen van een verzoek is een overtreding van de AVG en kan een boete opleveren. Een betrokkene die ontevreden is, kan een klacht indienen bij de AP. Die kan vervolgens een waarschuwing of berisping geven, een last onder dwangsom opleggen of een boete. Voor schendingen van de rechten van betrokkenen ligt het maximum op € 20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet (artikel 83 lid 5 AVG).

Zo’n bedrag zul je als school of zorginstelling niet snel tegenkomen, maar ook kleinere sancties doen pijn.

Daarnaast kan de betrokkene zelf naar de rechter. Afhankelijk van of je een bestuursorgaan bent of niet, loopt dat via bezwaar en beroep of via een verzoekschrift bij de civiele rechter. Het verzoek wordt dan alsnog afgedwongen, vaak met een dwangsom erbij.

AI maakt het eenvoudig om zeer uitgebreide Woo-verzoeken op te stellen, met lange opsommingen van documenten, juridische argumenten en aanvullende eisen. Maar een Woo-verzoek verplicht niet tot het beantwoorden van allerlei juridische vragen of het weerleggen van irrelevante argumenten. Inventariseer dus wat de échte informatievraag is. Vraag om precisering en trek een duidelijke lijn als de verzoeker niet meewerkt.

AI-tools voegen vaak Woo-verzoeken toe aan klachten of andere brieven aan overheidsorganen. Hiermee wordt de vraag relevant of sprake is van gebruik voor een kennelijk ander doel dan openbaarheid van overheidsinformatie (art. 4:6 Woo).

Een klacht of verzoek mag niet worden afgewezen enkel omdat het met AI is geschreven. De herkomst van een brief verandert de rechten van de indiener niet.

Wel bevatten verschillende wetten mogelijkheden om de behandeling af te bakenen of in bijzondere omstandigheden te weigeren. Onder de AVG kunnen bijvoorbeeld kennelijk ongegronde of buitensporige verzoeken aanleiding geven tot een weigering of het rekenen van een redelijke vergoeding. De voorwaarden daarvoor zijn streng, en enkel dat men AI gebruikt is onvoldoende.

De vraag is dus niet of iemand ChatGPT heeft gebruikt, maar wat er daadwerkelijk wordt gevraagd en welke wettelijke verplichtingen daarbij gelden.

Wat je kunt doen bij een te breed of onduidelijk AVG- of Woo-verzoek hangt af van het toepasselijke wettelijke kader. Bij een te algemeen Woo-verzoek moet het bestuursorgaan de verzoeker binnen twee weken om precisering vragen en daarbij behulpzaam zijn. Blijft medewerking uit, dan kan onder voorwaarden worden besloten het verzoek niet te behandelen.

Voor AVG-verzoeken gelden andere regels. Een verzoek mag niet zomaar worden afgewezen omdat het omvangrijk of lastig is. In bepaalde gevallen kun je om specificatie vragen of een beroep doen op de wettelijke uitzondering voor kennelijk ongegronde of buitensporige verzoeken.

Een gerichte verduidelijkingsvraag kan veel onnodig werk voorkomen, maar mag geen standaarddrempel voor het uitoefenen van rechten worden.

Een nieuwe AI-gegenereerde brief hoeft niet automatisch tot een volledig nieuwe inhoudelijke beoordeling te leiden. Kijk eerst wat de indiener daadwerkelijk toevoegt. Zijn er nieuwe feiten, nieuwe verzoeken of relevante argumenten? Of worden eerdere standpunten alleen uitgebreider herhaald?

Verwijs waar mogelijk naar eerdere antwoorden, reageer gericht op wat nieuw is en maak duidelijk welke onderdelen zijn afgehandeld. Bij onduidelijkheid kan persoonlijk contact helpen om terug te keren naar het oorspronkelijke probleem.

Zo voorkom je dat iedere nieuwe AI-reactie automatisch leidt tot weer een omvangrijke antwoordbrief.

Wij onderscheiden we vier manieren waarop AI-gegenereerde correspondentie extra werk veroorzaakt:

• Volume: lange brieven, omvangrijke bijlagen en steeds nieuwe vervolgreacties.

• Verjuridisering: een concrete vraag raakt bedolven onder juridische kwalificaties, wetsartikelen en claims.

• Verificatie: aangehaalde feiten, rechtsregels en uitspraken klinken overtuigend, maar moeten soms eerst worden gecontroleerd.

• Vervreemding: achter de juridisch geformuleerde tekst wordt steeds minder duidelijk wat de indiener werkelijk bedoelt of wil bereiken.

De gevolgen verschillen per organisatie. Een Functionaris Gegevensbescherming krijgt te maken met omvangrijke AVG-inzageverzoeken, een gemeente met brede Woo-verzoeken en een klachtbehandelaar of klantenservice met juridisch uitgewerkte klachten over betrekkelijk eenvoudige problemen.

Steeds meer organisaties krijgen te maken met AI-gegenereerde verzoeken, klachten en berichten, ook wel aangeduid als AI-slop. Denk aan massaal verstuurde, geautomatiseerde klachten of verzoeken die weinig tot geen menselijke tussenkomst hebben gekend. Het is belangrijk dat medewerkers leren hoe ze hier professioneel en juridisch correct mee omgaan.

Wij bieden drie trainingsvormen aan: een inhouse training,  twee openbare studiedagen en een live webinar.

Inhouse training Webinar

Studiedag AI-slop: grenzen stellen aan verzoeken en klachten Studiedag AI in de procespraktijk

Specifieke wensen of vragen? Neem gerust met ons contact op om de mogelijkheden te bespreken.