Updates uit de zorg | januari 2026
1. Takeaways & impressies ICT&Health World Conference 2026
Op 29 januari waren wij aanwezig op de ICT&Health World Conference in Maastricht. Dit congres geldt als een van de meest invloedrijke zorg- en technologieconferenties van Europa. Innovators, zorgprofessionals en beleidsmakers uit binnen- en buitenland kwamen hier samen om kennis, inzichten en innovaties te delen.
Tijdens de conferentie stonden twee thema’s centraal: het gebruik van AI in de zorg en de European Health Data Space (EHDS). Dat is niet verrassend. De ontwikkeling en toepassing van AI in de zorg gaan razendsnel. Op de beursvloer waren tal van ontwikkelaars van zorgapplicaties aanwezig die AI inzetten met één duidelijk doel: het ontlasten van zorgverleners door repetitieve en administratieve taken te automatiseren.
Meerdere sprekers benadrukten dat zorgverleners gemiddeld circa 40% van hun werktijd besteden aan administratieve werkzaamheden. Iedere vermindering van dit percentage betekent direct meer tijd voor de kern van het werk: het verlenen van zorg aan patiënten.
Het tweede grote thema was de European Health Data Space. Deze nieuwe Europese verordening heeft als doel de zorg te verbeteren en het hergebruik van gezondheidsdata voor onderzoek en innovatie te faciliteren, terwijl burgers tegelijkertijd meer controle krijgen over hun gegevens. Tijdens de conferentie werd duidelijk dat veel zorgorganisaties momenteel zoeken naar concrete handvatten om zich voor te bereiden op de EHDS. Opvallend daarbij was dat sprekers lang niet altijd concrete antwoorden konden geven op vragen uit de zorgpraktijk. Veel onderdelen van de EHDS zullen in de komende jaren nog nader moeten worden uitgewerkt, zowel op Europees als nationaal niveau. Eén conclusie was echter onmiskenbaar: voor organisaties die zorgdata verwerken, is er de komende tijd nog veel werk te verrichten.
2. Zorgaanbieders opgelet: bereid je nú voor op het toezicht van de AP
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) zal de komende maanden steekproefsgewijs zorgaanbieders controleren op de beveiliging van hun data en de correcte omgang met gegevens. Denk daarbij aan toegangsbeheer tot patiëntgegevens, logging, datalekken, privacy-awareness, en naleving van NEN-normen.
In ons recente blog gaan wij dieper in op wat deze controles concreet betekenen voor zorgaanbieders en hoe zij zich hierop kunnen voorbereiden.
Dit verscherpte toezicht past binnen de bredere koers van de AP zoals vastgelegd in het Jaarplan 2026. Daarin geeft de AP aan dat het de komende jaren de strategische focus zal leggen op de prioriteiten digitale weerbaarheid en de inzet van AI. Er zal bijzondere aandacht zijn voor gegevensuitwisseling en samenwerking. In dat kader zal de AP zich voornamelijk richten op grootschalige systemen en systemen met grote maatschappelijke impact. Voor de zorgsector betekent dit waarschijnlijk dat toezicht minder incidentgericht wordt en meer zal kijken naar structurele patronen. De AP kondigt in haar jaarplan ook nauwere samenwerking met de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) aan.
3. Minister van VWS informeert over voortgang uitwisselen van gezondheidsgegevens
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft de Tweede Kamer recent geïnformeerd over de laatste stand van zaken rond databeschikbaarheid in de zorg en de implementatie van de European Health Data Space (EHDS). In deze twee brieven schetst hij hoe de EHDS, die op 26 maart 2025 in werking is getreden, de koers bepaalt voor het delen en hergebruiken van gezondheidsgegevens.
De minister bespreekt governancevraagstukken rond de Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG) en de Health Data Access Body (HDAB) en de mogelijke inrichting van het toezicht, inclusief de optie van een nieuw zelfstandig bestuursorgaan. Ook beschrijft hij de gevolgen van de EHDS voor de Wegiz en de wetgeving die nodig is om de EHDS in Nederland te implementeren. Het is duidelijk dat de EHDS de nationale voortgang op het gebied van databeschikbaarheid tijdelijk afremt. Lopende Wegiz-trajecten en de ontwikkeling van generieke functies moeten opnieuw worden beoordeeld op samenhang met Europees recht. Een voorbeeld is een verschil in conformiteitsbeoordeling onder de EHDS en de Wegiz, waardoor voor bepaalde gegevensuitwisselingen voorlopig nog geen AMvB’s in proces kunnen worden gebracht.
Tegelijkertijd benadrukt de minister dat de EHDS op langere termijn juist een stevige basis legt voor structurele databeschikbaarheid. De implementatie verloopt gefaseerd en zal pas richting 2029 tot 2031 volledig effect hebben. In een afzonderlijke verdiepingsblog gaan wij nader in op de Kamerbrieven en de impact voor zorgaanbieders en leveranciers.
4. Het nieuwe kabinet zet in op zorgpreventie en soevereine infrastructuur
In het nieuwe coalitieakkoord kiest het kabinet onder het thema zorg voor een verschuiving van zorg naar gezondheid, door meer te investeren in preventie en welzijn. Er blijft ruimte voor nieuwe medische technologieën en behandelingen, maar het kabinet wil strenger gaan toetsen op bewezen effectiviteit en bijdrage aan passende zorg. Ook krijgen toezichthouders meer bevoegdheden, bijvoorbeeld om overnames tijdelijk stil te leggen of op te treden tegen schimmige constructies.
Digitale zorg, gegevensuitwisseling en datagedreven samenwerking moeten bijdragen aan passende zorg en het verminderen van administratieve lasten, ondersteund door een landelijk dekkende infrastructuur voor gegevensuitwisseling tussen zowel zorgverleners als, waar mogelijk, het sociaal domein.
Tegelijkertijd stelt het kabinet duidelijke randvoorwaarden aan digitalisering, met nadruk op veiligheid en digitale autonomie en het verminderen van strategische afhankelijkheden. Voor de overheid geldt een autonome Europese digitale infrastructuur als uitgangspunt. Binnen de overheid wordt daarnaast een Nederlandse Digitale Dienst opgericht om de Rijksbrede digitalisering te ondersteunen en kwaliteitsstandaarden te borgen.
De komende periode zal duidelijk worden hoe deze voornemens worden vertaald naar concrete verplichtingen en toezicht. Wij blijven deze ontwikkelingen op de voet volgen en delen relevante updates, waaronder uiteraard de informatie die voor de zorgpraktijk van belang is.
5. Hier gaat de IGJ op letten in 2026 en bestuurlijke boetes nu openbaar
In december 2025 is het Werkplan 2026 gedeeld van de IGJ. In dit werkplan benadrukt de IGJ dat toezicht sterker moet aansluiten op de transformatie naar passende zorg en regiogerichte samenwerking. Ook gaat de IGJ aansluiten bij het stimuleringsprogramma om het Wmo-toezicht te verbeteren, waar het gaat om de versterking van de samenwerking tussen de IGJ en Wmo-toezichthouders.
Het jaarthema van de IGJ voor 2026 is de inzet van technologische innovaties. Digitale toepassingen kunnen zorgmedewerkers ontlasten, de toegang tot zorg vergroten en de zorgvraag verminderen, maar brengen ook risico’s met zich mee als ze niet goed aansluiten bij behoeften van patiënten. De IGJ onderstreept dat het bij inzet van technologie niet alleen om kansen gaat, maar ook om verantwoorde toepassing, waaronder voldoende digitale geletterdheid van gebruikers en aandacht voor zorginhoudelijke relevantie. Zorgaanbieders moeten daarom inzicht kunnen geven in de implementatie, risicoafwegingen en praktische inzet van technologische toepassingen, zoals AI, beeldbellen en gegevensuitwisseling.
De IGJ heeft daarnaast bekend gemaakt dat zij bestuurlijke boetes vanaf 1 januari 2026 openbaar gaat maken. Dit gaat om boetes aan onder andere zorgaanbieders en fabrikanten voor het overtreden van wet- en regelgeving en veldnormen. Met het openbaarmaken van boetebesluiten geeft de IGJ meer inzicht in de normen die zij hanteert bij toezicht en handhaving, wat zorgaanbieders kan helpen bij het aanscherpen van beleid en interne controles. Concreet wordt in elk geval de naam van de betrokken partij, de reden van de boete en de hoogte van het boetebedrag openbaar gemaakt.
6. Grote AI-spelers nu al zichtbaar in de zorg in de VS: “Het Wilde Westen dreigt”
In januari 2026 betreedden zowel OpenAI als Anthropic nadrukkelijker de zorgsector. Met ChatGPT Health en Claude for Healthcare laten deze partijen zien dat de zorg doelwit is geworden voor verdere opschaling van generatieve AI. Hoewel deze toepassingen nog niet actief zijn op de Nederlandse zorgmarkt, laten zij wel zien welke richting het speelveld op beweegt en hoe snel generatieve AI naar een structurele toepassing kan groeien.
ChatGPT Health is bedoeld als ondersteunend hulpmiddel dat gebruikers helpt om beter voorbereid het gesprek met zorgverleners aan te kunnen gaan. In een strikt afgebakende en beveiligde omgeving kunnen medische dossiers en wellnessapps met expliciete toestemming worden gekoppeld. ChatGPT Health is niet bedoeld voor het stellen van diagnoses of het uitvoeren van behandelingen, en gesprekken worden volgens OpenAI niet gebruikt voor verdere training van AI-modellen. Claude for Healthcare richt zich juist op de systeemkant van de zorg en wordt gepositioneerd als professionele verbindingslaag voor de verwerking en koppeling van grote hoeveelheden zorgdata en klinische processen.
Juist deze ontwikkelingen maken de recente waarschuwing en visie op generatieve AI van de AP extra relevant. De AP waarschuwt dat zonder duidelijke publieke waarden en juridische kaders het risico ontstaat van een “wilde westen”-scenario, waarin de ontwikkeling en inzet van generatieve AI geconcentreerd raken bij een klein aantal dominante aanbieders. Dit kan leiden tot vendorlock-in en tot verminderde regie over essentiële infrastructuur en besluitvorming. Daarom pleit de AP voor een koers van waarden aan het werk, waarin ruimte blijft voor innovatie, maar waarin democratie, grondrechten en onderling vertrouwen expliciet worden beschermd. De AP roept organisaties die generatieve AI gebruiken op om daar transparant mee om te gaan, met oog voor risico’s en met respect voor grondrechten. Tegen deze achtergrond wordt het steeds belangrijker dat organisaties investeren in interne expertise.
Heb je behoefte aan een praktische opleiding, bijvoorbeeld tot Certified Health Compliance officer, CAICO® of CAILI®, kijk dan eens naar onze opleidingen.
