Juridische afdelingen bevinden zich midden in een nieuwe fase. Of het nu gaat om een juridische afdeling bij een gemeente, een ziekenhuis of het legal department van een internationale onderneming: overal groeit de behoefte aan meer grip, meer transparantie en meer strategische slagkracht. Al jaren vormt legal operations het organisatorische fundament onder een bredere transformatie waarbij zowel de creatie van waarde als efficiëntie centraal staan. De opkomst van AI versnelt tegelijkertijd deze beweging. Wat eerst een optimalisatievraagstuk was, wordt steeds meer een strategisch vraagstuk: hoe organiseren we juridisch werk zó dat innovatie, kwaliteit en schaalbaarheid samenkomen?
Legal operations en AI zijn daarom geen losse initiatieven die toevallig naast elkaar bestaan. Zij versterken elkaar. Legal operations biedt het fundament om op te bouwen, AI versnelt de mogelijkheden. Maar in beide gevallen geldt dat de echte waarde niet ontstaat bij een strategische keuze of technische implementatie, maar bij de adoptie en de verandering.
Van inrichting naar daadwerkelijk gedrag
De inrichting van legal operations is, mits voldoende inspanningen, goed te organiseren. Processen worden beschreven, rollen gedefinieerd, dashboards ingericht en governance wordt vastgelegd. Dat creëert overzicht en richting. Het maakt juridisch werk inzichtelijk en bestuurbaar. Maar structuur alleen is nog geen verandering van de daadwerkelijke manier van werken.
Waarde ontstaat pas wanneer die structuur onderdeel wordt van het dagelijks handelen. Wanneer data niet alleen wordt verzameld, maar ook actief wordt gebruikt om keuzes te maken. Wanneer intakeprocessen worden gezien als hulpmiddel voor prioritering. Wanneer transparantie wordt ervaren als versterking van professionaliteit in plaats van als controlemechanisme.
In veranderkundige termen: deliverables leiden pas tot benefits als zij gepaard gaan met nieuw gedrag. Adoptie is daarmee geen laatste stap, maar de hefboom waarmee inrichting wordt omgezet in waarde.
AI als versneller én spiegel
De snelle ontwikkeling van AI maakt dit vraagstuk nog zichtbaarder. Steeds meer juridische teams experimenteren en werken tegenwoordig met generatieve AI voor contractanalyse, het samenvatten van dossiers, het opstellen van eerste conceptteksten of het ontsluiten van interne kennis. De potentie is zeer groot. AI kan repetitief werk versnellen, kennis toegankelijker maken en ruimte creëren voor complexer advies en strategische positionering.
Tegelijkertijd werkt AI als een spiegel. Het laat zien hoe stevig het organisatorische fundament is. AI functioneert optimaal in een omgeving waar processen helder zijn, data gestructureerd beschikbaar is en kwaliteitsnormen duidelijk zijn vastgelegd. Zonder die randvoorwaarden bereikt AI niet de volledige potentie. De technologie is dan aanwezig, maar niet geïntegreerd in de manier van werken.
Hier raken AI en legal operations elkaar direct. De bouwstenen van legal operations vormen concrete voorwaarden voor effectieve AI-inzet. Wie zijn data niet op orde heeft, kan AI moeilijk betrouwbaar laten functioneren. Wie geen duidelijke werkprocessen heeft, kan AI daar niet vanzelfsprekend in inbedden.
AI vergroot daarmee niet alleen de mogelijkheden van juridische teams, maar ook de noodzaak van organisatorische volwassenheid.
Adoptie als gezamenlijke ontwikkeling
Technologie alleen bepaalt het succes niet. Professionals moeten zich comfortabel voelen bij nieuwe werkwijzen. Zij moeten begrijpen waarvoor AI bedoeld is, waar de grenzen liggen en hoe het hun expertise versterkt. Verandering raakt immers altijd aan vragen over autonomie, deskundigheid en verantwoordelijkheid. Wanneer onvoldoende aandacht is besteed aan deze vraagstukken, dan is dit vaak de bron van weerstand ten opzichte van de verandering.
Organisaties die hierin slagen, maken adoptie expliciet onderdeel van hun strategie. Zij formuleren helder waarom legal operations en AI belangrijk zijn voor hun ambities. Niet alleen om efficiënter te werken, maar om de juridische functie sterker te positioneren binnen de organisatie. Zij creëren ruimte om te leren en te experimenteren. Zij investeren in training en begeleiding, maar ook in dialoog en feedback. Wanneer successen zichtbaar worden gemaakt, groeit vertrouwen. Nieuwe werkwijzen worden vanzelfsprekender. Verandering wordt dan geen tijdelijke interventie, maar een gezamenlijke ontwikkeling.
Leiderschap als versneller voor verandering
Verandering vraagt om leiderschap. Niet in de vorm van strakke controle, maar in het bieden van richting en voorbeeldgedrag. Wanneer leidinggevenden zelf sturen op data, dashboards actief gebruiken (niet om medewerkers te controleren maar om beslissingen te nemen op basis van data) en open experimenteren met AI, ontstaat een cultuur waarin innovatie normaal wordt.
Duidelijke rolverdeling versterkt dit proces. Wie is verantwoordelijk voor de strategische koers van legal operations? Wie bewaakt de kwaliteit en governance van AI-toepassingen? Hoe wordt voortgang gemeten en besproken? Door deze vragen expliciet te beantwoorden, ontstaat helderheid en vertrouwen. Leiderschap maakt het verschil tussen losse initiatieven en een samenhangende ontwikkeling.
Bouwen aan toekomstbestendigheid
Legal operations en AI markeren samen een volgende fase in de professionalisering van de juridische functie. Legal operations zorgt voor structuur, transparantie en sturing. AI vergroot snelheid, schaalbaarheid en toegang tot kennis. Adoptie verbindt beide.
Juridische afdelingen die deze samenhang bewust organiseren, versterken hun positie in de organisatie. Zij worden voorspelbaarder, innovatiever en strategischer. Niet omdat zij de nieuwste technologie gebruiken, maar omdat zij technologie inbedden in een volwassen organisatorisch kader.
De vraag is daarom niet of legal operations of AI relevant is. De vraag is hoe doelgericht de juridische functie deze ontwikkelingen samenbrengt. Wie inzet op adoptie bouwt aan een toekomstbestendige juridische organisatie.
Opleiding tot CAILI
Wil je hier concreet wat mee doen? Dan kan een gerichte opleiding daarbij helpen. Onze opleiding tot Certified AI Lead Implementer rust professionals uit met kennis om AI-initiatieven en adoptietrajecten succesvol te leiden
